Ymgyrch Dynamo: Y Rhyfeddod Artiffisial

Hwyliodd y fflyd ar Fai 26.^y, 1940, yn croesi Sianel y Iwerydd tuag at dref Ffrengig Dunkirk. Nid oedd yn cael ei harwain gan un Admiraid, ond yn hytrach yn cael ei harwain gan y mwg a'r fflamau uwchben Dunkirk ei hun. Ei chenhadaeth oedd achub miloedd o filwyr Ffrengig, Gwlad Belg, a Phrydeinig a oedd wedi'u cornelio rhag tynged dychrynllyd gan law Hitler a'i fyddin. Roedd yr armada yn cynnwys llongau araf, fferïau, cychod pysgota, popeth o'r fath, dan gaptenaeth unrhyw un o fancwr i glerc. Dyma oedd Ymgyrch Dynamo.

Ewch yn ôl ychydig ddyddiau i'r 21ain o Fai^stryd, 1940; mae'r Almaenwyr wedi maglu Byddin Ymdrochiol Prydain (BEF), tair byddin Ffrengig, a gweddill lluoedd Gwlad Belg ar arfordir gogleddol Ffrainc. Daeth y lluoedd Cynghreiriol i'r casgliad mai eu symudiad gorau fyddai cilio i Dunkirk, y man agosaf gyda chyfleusterau porthladd da, a chroesi'r Sianel i Loegr. Roedd yr Almaenwyr, fodd bynnag, yn cau'r bylchau arnynt, ac nid oedd llwyddiant y genhadaeth yn addawol. Roedd y Cynghreiriaid yn gobeithio gwacáu 45,000 o filwyr, ar yr amod eu bod yn cyrraedd Dunkirk yn gyntaf.

Mewn un o'i gamgymeriadau mwyaf dyfarnol, a ddyfarnwyd yn ddiweddarach, cymeradwyodd Hitler orchymyn i atal ar Fai 24.^y, yn poeni y byddai tir corsog Dunkirk yn niweidiol i'r tanciau Almaenig. Gweddilliodd milwyr yr Almaen eu hymlid ar ôl y Cynghreiriaid, gan roi amser amhrisiadwy iddynt gyrraedd Dunkirk. Ac felly disgwyliodd y milwyr am gymorth, gan orlawni'r glannau gymaint nes eu bod yn ymddangos yn ddu i unrhyw un a'u gwelai, boed o'r tir, y môr, neu'r awyr.

Roedd y traeth du yn darged hawdd i'w weld o'r uchod ac aeth y Germanwyr ymlaen â'u hymlaenoriad. Roedd y siawns o lwyddiant i Ymgyrch Dynamo yn denau.

Cyrhaeddodd newyddion am drafferth y milwr Loegr. Mai 26^y cyhoeddwyd yn ddiwrnod cenedlaethol o weddi; arweiniodd Archesgob Caergaint weddi yn Abaty Westminster dros y “milwyr mewn perygl ofnadwy yn Ffrainc.” Cynhaliwyd gwasanaethau tebyg ledled y Deyrnas Unedig. Er nad oedd dinasyddion yn gwybod pa mor beryglus oedd y sefyllfa i filwyr y Cynghreiriaid, roeddent yn deall beth roedd y gwasanaethau hyn yn ei gynrychioli a difrifoldeb y sefyllfa. Erbyn i Brif Weinidog Prydain, Winston Churchill, orchymyn i Ymgyrch Dynamo ddechrau am 7:00 yh ar 26 Mai^y, roedd rhyw 28,000 o ddynion eisoes wedi'u dod adref.

Wrth i don gyntaf y llongau achub wneud eu ffordd i Dunkirk, roedden nhw'n destun realiti rhyfel, heb unrhyw ryddid sifil gan y bomwyr a'r awyrennau ymladd Almaenig oedd yn hedfan uwch eu pennau. Wrth nesáu at y glannau, roedd synau gynnau'n tanio a bomiau'n cael eu gollwng yn amgylchynu pob cwch, o ddinistrwyr i iotâu.

 

“Hyd yn oed cyn iddi dywyllu'n llwyr, roeddem wedi canfod llewyrch fflamau Dunkerque, a nawr wrth i ni nesáu, gwnaeth y hwylio well, oherwydd gallem lywio wrth eu hewyllys a gweld siapiau llongau eraill yn silwet, cychod yn dod adref eisoes wedi'u llwytho, a chysgodion isel, tywyll a allai fod yn gychod torpido modur y gelyn.”
 –Arthur D. Divine, sifiliad cwch achub

 

Nod y genhadaeth oedd gwacáu 45,000 o filwyr yn obeithiol o fewn deuddydd. Ar ei diwrnod llawn cyntaf, Mai 27^y, dim ond un llong fordaith, wyth llong ddinistrio, a 26 o gychod eraill oedd yn gweithio, ac achubwyd y nifer drist o 7,669 o ddynion. Fodd bynnag, ar ôl galwad frys am gymorth, cyrhaeddodd bron i 400 o gychod bach ychwanegol Dwncirk erbyn Mai 31.^stryd.

Wrth i'r cychod gyrraedd y lan, roedd rhai milwyr yn ddigon ffodus i'w cyrraedd o'r harbwr a'r brysoedd tonnau. Nid oedd pawb mor ffodus, fodd bynnag. Cafodd bron i 100,000 o filwyr eu codi oddi ar y traethau agored, a dau lawer yn wadiadu allan at eu cychod achub a'u cychod modur mewn dŵr mor ddwfn â'u hysgwyddau.

 

 

“Bydd y ddelwedd bob amser yn aros wedi'i hysgythru'n finiog yn fy nghof—y rhesi o ddynion yn siglo'n flinedig ac yn gysglyd ar draws y traeth o'r twyni i'r dŵr bas, yn syrthio i gychod bach, colofnau mawr o ddynion yn gwthio allan i'r dŵr ymysg sblashis bomiau a chroeniau.”
–Arthur D. Divine, sifiliad cwch achub

 

Erbyn 4 Mehefin^y, 1940, achubodd y fflyd anniben o 800 o gychod 338,226 o filwyr, gan ragori'n amhosibl ar eu nod o 45,000, yn bennaf diolch i gyd-berthynas a chefnogaeth pur eu brodyr yn y rhyfel. Ac er i Winston Churchill rybuddio'r wlad i fod “yn ofalus iawn rhag aseinio priodoleddau buddugoliaeth i'r achubiaeth hwn,” gan nodi “nad yw rhyfeloedd yn cael eu hennill drwy gludo pobl allan,” roedd y weithred yn drobwynt mawr i'r Ail Ryfel Byd. Nid oedd gan Gweddiwn Godiwrth Dunkirk unrhyw beth i'w wneud â throsgynoriad dwyfol. Daeth o frawdoliaeth a gwladgarwch, ac o bobl gyffredin yn ateb yr alwad pan oedd eu brodyr eu hunain mewn trafferth.